✯ Pierre-Auguste Renoir
(1841–1919) - Wiosenny bukiet, 1866 (Spring Bouquet)
Dla wielu francuskich artystów w latach 60. XIX wieku martwa natura z motywami kwiatowymi pozostawała sprawdzianem ich umiejętności malarskich.
Ten piękny bukiet w japońskim wazonie nawiązuje do tradycji malarstwa martwej natury, popularnej w sztuce holenderskiej.
Pierre-Auguste Renoir - Madame Pierre Henri Renoir (Blanche-Marie Blanc), 1870.
Jest to jeden z dwóch portretów stanowiących pendant*, które Renoir namalował, przedstawiając swojego starszego brata, Pierre Henriego, oraz jego żonę, Blanche-Marie Blanc. Gdy obrazy te zestawione są ze sobą, portretowani spoglądają na siebie nawzajem w układzie en regard (wzajemnego spojrzenia): Pierre Henri kieruje wzrok w prawo, a Blanche-Marie w lewo.
Obrazy te trafiły na rynek sztuki oddzielnie – jeszcze przed śmiercią osób portretowanych i w czasie, gdy Renoir cieszył się już uznaniem artystycznym.
*pendant — dzieło sztuki tworzące harmonijną parę z innym dziełem, uzupełniając je pod względem tematyki i stylu
✯John Singer Sargent (1856 – 1925) Stół śniadaniowy (Panna Violet
Sargent), 1883–1884 (The Breakfast Table (Miss Violet Sargent))
Na obrazie młoda kobieta (siostra artysty) obiera pomarańczę, czytając jednocześnie książkę. Sargent ukazuje Violet przy stole śniadaniowym, z elegancką wiktoriańską zastawą.
Rodzina i przyjaciele byli ważnymi pierwszymi modelami dla Sargenta i wielu z nich, zwłaszcza Violet, pozowało mu przez całe życie. W okresie studiów w Paryżu John Singer Sargent namalował portret, wówczas pięcioletniej Violet (1870–1955)
John Singer Sargent - Studium siedzących postaci do El Jaleo, ok. 1882 (Study for Seated Figures for El Jaleo)
Po wizycie w Hiszpanii w 1879 roku Sargent rozpoczął cykl prac poświęconych tematyce występów flamenco. Ten pełen życia szkic olejny należy do grona dziesiątek studiów, które artysta wykonał w ramach przygotowań do serii monumentalnych, wielopostaciowych kompozycji.
✯ James Abbott McNeill Whistler (1834–1903) Nokturn w błękicie i srebrze, ok. 1871–72 (Nocturne in Blue and Silver).
Natura zawiera w sobie – w barwie i formie – elementy wszystkich obrazów, tak jak klawiatura zawiera nuty całej muzyki. Lecz artysta rodzi się po to, by wybierać i dobierać... aż wyłoni... wspaniałą harmonię.
– J.A.M. Whistler, 1885.
Urodzony w pobliżu Bostonu James Abbott McNeill Whistler spędził część dzieciństwa w Petersburgu w Rosji. Po wydaleniu z Akademii Wojskowej Stanów Zjednoczonych w West Point z powodu niezaliczenia chemii, Whistler przeniósł się do Paryża, aby studiować sztukę. Po 1860 roku osiadł w Londynie, stając się czołowym przedstawicielem artystycznym Ruchu Estetycznego (Aesthetic Movement).
James Abbott McNeill Whistler -
Nokturn w szarości i złocie: Śnieg w Chelsea (Nocturne in Grey and Gold: Chelsea Snow)
Obraz ukazuje nocną scenę na ośnieżonej ulicy w londyńskiej
dzielnicy Chelsea, z ciemną postacią przechodzącą obok oświetlonego
budynku.
James Abbott McNeill Whistler - Harmonia w szarości i brzoskwini (Harmony in Grey and Peach)1872–1874.
Uważa się, że dzieło to przedstawia modelkę i towarzyszkę Whistlera, Maud Franklin.
Whistler używał terminu harmonia do opisu obrazów, w których elementy koloru, formy i dekoracji były równie istotne, jak i sama postać.
Muzea Sztuki Uniwersytetu Harvarda posiadają jedną z najznakomitszych w kraju kolekcji sztuki prerafaelickiej – a to za sprawą Grenville’a Winthropa, jednego z najhojniejszych darczyńców Museum. Jego zbiór brytyjskiej sztuki z końca XIX wieku obejmuje dzieła takich artystów jak Rossetti, Edward Burne-Jones, Ford Madox Brown...
Grenville Lindall Winthrop zgromadził więcej dzieł Jean -Auguste’a-Dominique’a Ingresa niż jakikolwiek inny prywatny kolekcjoner. Posiadał pomieszczenie wypełnione ponad pięćdziesięcioma pracami tego francuskiego malarza – czołowej postaci francuskiego malarstwa neoklasycystycznego XIX wieku.
✯ Jean-Auguste-Dominique Ingres(1780–1867)
Odaliska, niewolnica i eunuch, 1840 (Odalisque, Slave, and Eunuch), 1840
Ingres nigdy nie podróżował poza Europę ale fascynowały go teksty opisujące tureckie społeczeństwo; artysta łączył w swoich dziełach detale zaczerpnięte z literatury podróżniczej z własnymi fantazjami.
Jean-Auguste-Dominique Ingres - Augustine-Modeste-Hortense Reiset, 1846
Ingres namalował ten portret swojej dobrej przyjaciółki w jej letnim domu w Enghien, nieopodal Paryża. Poznał Augustine-Modeste-Hortense oraz jej męża, Frédérica, we Włoszech, podczas pełnienia funkcji dyrektora Akademii Francuskiej w Rzymie.
Frédéric wkrótce stał się zapalonym kolekcjonerem dzieł artysty.
Po powrocie do Paryża Ingres często szukał wytchnienia w położonym nad jeziorem domu przyjaciół, który nazywał rajem.
Jean-Auguste-Dominique - Ingres - Rafael i Fornarina, 1814.
Ingres uważał, że twórczość renesansowego artysty Rafaela była szczytowym osiągnięciem sztuki.
Artysta przedstawia na obrazie relacje Rafaela z kobietą znaną jako La Fornarina (Mała Piekarzowa). Rafael właśnie naszkicował jej słynny portret, a jego ukochana modelka siedzi na jego kolanach.
Wzrok Rafaela skierowany jest jednak wyłącznie na jego własne dzieło.
W tle obrazu widać obraz Madonna della Seggiola (Madonnę na krześle) - wielu historyków sztuki uważa, że modelką do tego obrazu była Margherita Luti (La Fornarina).
Jean-Auguste-Dominique Ingres - Studia do Męczeństwa św. Symforiana, 1833 (Studies for The Martyrdom of Saint Symphorien)
Te studia były przygotowaniem artysty do monumentalnego obrazu ołtarzowego przeznaczonego dla katedry w Autun. Gotowe dzieło przedstawia moment bezpośrednio poprzedzający męczeńską śmierć św. Symforiana – chrześcijanina straconego w II wieku za odmowę oddania czci rzymskim bogom. Ingres wykonał na potrzeby tego projektu setki rysunków.
Jean-Auguste-Dominique Ingres - Złoty wiek, 1862 (The Golden Age)
Jest to mniejsza wersja jednego z dwóch wielkoformatowych malowideł ściennych, które Ingres zrealizował na zlecenie księcia de Luynes do jego zamku w Dampierre w latach 1843–1847.
Dzieło to przedstawia Złoty Wiek - czas opisywany przez starożytnych poetów jako stan egzystencji wolny od konfliktów, niedostatku i cierpienia, którym ludzie pierwotnie cieszyli się po stworzeniu przez bogów.
Ingres opisał swoją kompozycję w jednym z listów: Grupa pięknych leniuchów!... Ludzie tego pokolenia nie znali starości. Żyli długo i [byli] zawsze piękni...
✯ Malarz z kręgu Jacques’a-Louisa Davida
(1748–1825) Kaliope opłakująca Homera, (Calliope Mourning Homer),1812
Kaliope, muza poezji epickiej, śpiewa i gra na lirze, oddając hołd zmarłemu.
✯ Gustave Moreau (1826–1898) - Jakub i Anioł (Jacob and the Angel), 1874–1878
Ta nocna scena przedstawia Jakuba zmagającego się z aniołem w drodze do Kanaanu.
Obraz ten stanowił część tryptyku, który symbolizował trzy etapy ludzkiego życia – obejmującego również Niemowlę Mojżesz (galeria Prerafaelitów) oraz Dawida.
Gustave Moreau - Widziadło (The Apparition) 1876–1877
Urzeczony erotycznym tańcem swej pasierbicy, Salome, biblijny władca Herod obiecał spełnić jej życzenie. Salome zażądała głowy Jan Chrzciciela na tacy.
✯ William Holman Hunt
(1827–1910) - Cud Świętego Ognia, Bazylika Grobu Świętego, (The Miracle of the Sacred Fire, Church of the Holy Sepulchre) 1892–1899
Angielski malarz był współzałożyciel Bractwa Prerafaelitów i malarzem tematyki religijnej – odbył cztery podróże do Ziemi Świętej.
Obraz Williama Hunta przedstawia coroczny cud Świętego Ognia w Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie. Choć wydarzenie to przez stulecia potępiano jako oszustwo, wciąż przyciągało ono tysiące pielgrzymów, z niecierpliwością oczekujących na ponowne rozpalenie płomienia nad domniemanym grobem Chrystusa.
Hunt uważał tę scenę – z jej ściskiem ciał – za niesmaczną i heretycką, pragnął jednak uchwycić jej dramatyczne, historyczne i malownicze walory.
Gdy w 1899 roku obraz wystawiono w Londynie, artysta zmuszony był do sporządzenia klucza objaśniającego skomplikowany układ postaci. Płomień, niesiony przez kapłana po prawej stronie sanktuarium, jest ledwie widoczny.
Angielka, ukazana w prawym dolnym rogu osłania swe dzieci przed tym widowiskiem.

✯ Ford Madox Brown
(1821–1893) Autoportret angielskiego artysty, 1877.
Ford Madox Brown nigdy nie był członkiem Bractwa Prerafaelitów, ale był z tą grupą ściśle związany. Przedstawił się na tym obrazie w stroju malarskim, z paletą w dłoni. Mówiono, że surowe oblicze artysty łagodniało z wiekiem; w chwili powstawania tego portretu miał on pięćdziesiąt sześć lat.
✯ Richard Parkes Bonington (1802–1828) Wieczór w Wenecji, (Evening in Venice)
Urodzony w Wielkiej Brytanii Richard Parkes Bonington w młodym wieku przeniósł się do Francji. gdzie dołączył do kręgu artystyczno-literackiego skupionego wokół malarza Eugène’a Delacroix.
Obraz jest ilustracja do Kupca weneckiego Szekspira.
Richard Parkes Bonington - uważany w swoich czasach za cudowne dziecko sztuki — zmarł na gruźlicę zaledwie kilka miesięcy po ukończeniu tego dzieła.
✯ Giovanni Antonio Canal, zwany
Canaletto
Włoch, (1697–1768) Piazza San Marco, Wenecja, 1730–1734
Canaletto, słynący ze swych widoków Wenecji (tzw. vedut), ukazuje główny plac miasta – Piazza San Marco – który Napoleon określił mianem
najpiękniejszego salonu Europy. W centrum - Bazylika św. Marka oraz górująca nad otoczeniem dzwonnica.
Do najważniejszych mecenasów Canaletta należeli angielscy arystokraci, którzy odwiedzali miasto w trakcie tzw. Grand Tour, często przywożąc do domu jako pamiątki współczesne wizerunki zwiedzanych przez siebie miejsc.
Ten obraz został zakupiony przez czwartego księcia Leeds po jego wizycie w Wenecji w 1734 roku.
✯ George Inness (1825–1894 - jeden z najbardziej wpływowych artystów amerykańskich XIX wieku - Październikowe południe, (October Noon) 1891.
Od czasu do czasu [Inness] tworzy obraz emanujący absolutnym spokojem... Już samo patrzenie na niego koi duszę - tak określił malarstwo George Innessa jeden z nowojorskich krytyków.
✯ Eugène Delacroix
Francuz, (1798–1863) Turek poddaje się greckiemu jeźdźcowi, 1856 (A Turk Surrenders to a Greek Horseman).
Scena przedstawiona na tym obrazie pochodzi z poematu Byrona Giaour, fragment opowieści tureckiej (1813).
(Giaour to tureckie określenie oznaczające niewiernego, termin używany przez Turków na określenie wszystkich, którzy nie są muzułmanami – ze szczególnym odniesieniem do chrześcijan.
✯ Théodore Chassériau (1819–1856) Arabscy jeźdźcy unoszący swoich zmarłych (Arab Horsemen Carrying Away Their Dead), 1850.
Francuski malarz, Chassériau namalowal tę scenę po spędzeniu dwóch miesięcy w Algierii w 1846 roku. Podobnie jak Eugène Delacroix – którego twórczość podziwiał – Chassériau czerpał artystyczne inspiracje ze swoich doświadczeń w Afryce Północnej.
✯ Auguste Rodin
Francuz, 1840–1917
Wieczny idol, 1893 (Eternal Idol)
Rodin wymodelował ponad dwieście figur inspirowanych Piekłem Dantego na potrzeby swojego monumentalnego projektu rzeźbiarskiego, który przeszedł do historii pod nazwą Bramy Piekieł (1880 -
ok. 1890).
Ta słynna grupa figuralna, pochodząca z dzieła Bramy Piekieł została wyrzeźbiona dla malarza Eugène’a Carrière, który niechętnie wypożyczył ją na wystawę retrospektywną twórczości Rodina w 1900 roku. Spotkała się tam z tak entuzjastycznym przyjęciem, że Rodin wykonał drugą, marmurową wersję tej kompozycji.
✯ Charles Bird King, amerykański malarz (1785–1862) - Próżność snu artysty, 1830 (The Vanity of the Artist's Dream)
Ta pełna humoru martwa natura drwi z gustów publiczności i ubolewa nad trudnym losem sztuki w Ameryce.
Obraz przedstawia szafkę wypełnioną przedmiotami należącymi do ambitnego i dobrze wykształconego, lecz nieodnoszącego sukcesów finansowych malarza. Sa tu pędzle, przybory kreślarskie i traktaty o sztuce — a także odlew głowy Apolla Belwederskiego - spoczywające obok stosów nieopłaconych rachunków, listów od skąpych mecenasów oraz medalu za ostatnie miejsce.
Za bochenkiem chleba widnieje notatka prasowa, która wyśmiewa niewyszukane gusta ówczesnej epoki i dobitnie ukazuje, że Ameryka była trudnym miejscem dla malarzy takich jak King, pragnących przeszczepić na grunt nowej republiki kulturę artystyczną Europy.

✯ Josiah Wedgwood & Sons
- Waza Portlandzka, ok. 1795 Oryginalna, grecko-rzymska Waza Portlandzka została wykonana ze szkła kameowego* w I wieku n.e. W 1786 roku książę Portlandu wypożyczył ją Josiahowi Wedgwood, który natychmiast polecił swoim artystom skopiowanie jej i wykonanie niezwykle precyzyjnych replik.
Pierwsze wersje wazy pękały w procesie wypalania lub nie uzyskiwano pożądanego wyglądu. Rzemieślnicy Wedgwooda przez cztery lata pracowali nad udoskonaleniem materiału i technik, opracowując niebiesko-czarną masę ceramiczną, która miała naśladować ciemne, nieprzejrzyste szkło oryginału.
Efektem końcowym była limitowana edycja – której egzemplarzem numer dziewięć jest prezentowany tu obiekt.
Imię i nazwisko Johna Trevora, który nabył ten egzemplarz bezpośrednio od producenta w 1797 roku, widnieje na wewnętrznej stronie wylewu wazy.
Na początku XX wieku wykonano ten kunsztowny, drewniany postument, mający na celu wyeksponowanie postaci Parysa u podstawy wazy.
*Dekoracje kameowe wykonywane były przez Rzymian już w czasach starożytnych. Szklane naczynie, najczęściej o ciemnej barwie, pokrywano warstwami szkła o kolorze kontrastującym – najczęściej białym. Reliefową dekorację uzyskiwano przy pomocy szlifowania i rytowania.