Edvard Munch, wybitny malarz ekspresjonistyczny, w Harvard Art Museums w Cambridge

"Choroba, Szaleństwo i Śmierć, 

te czarne anioły czuwające nad moją kołyską, 

nie opuściły mnie przez całe życie” – Edvard Munch

Edvard Munch (1863–1944) 

Urodzony w  Kristianii / Christianii (obecnie Oslo) w Norwegii,

Norweski twórca, Edvard Munch, jeden z najznakomitszych artystów i grafików swojego pokolenia, pionier sztuki nowoczesnej oraz jeden z najwybitniejszych ekspresjonistów.

Najbardziej znanym jest ze swojego dzieła Krzyk. Jest to jedno z najsłynniejszych dzieł sztuki na świecie, ale sam artysta nie jest tak powszechnie znany jak współcześni mu malarze — Vincent van Gogh, Henri de Toulouse-Lautrec czy Paul Gauguin. 

norweskiego twórcy, Edvarda Muncha.

Kilka lat po narodzinach Edvarda jego matka zmarła na gruźlicę; on i jego rodzeństwo byli wychowywani przez ojca, który cierpiał na chorobę psychiczną — co wpłynęło na sposób wychowania dzieci.  

I co również stało się później widoczne w jego nowatorskim malarstwie. 

Malarstwo Edvarda Muncha szokowało dziewiętnastowieczną publiczność. Został nazwany szaleńcem i malarzem brzydoty oraz odrażającego ekspresjonizmu. 

O życiu i twórczości Edvarda Muncha – a także o ludziach, z którymi był związany – można  przeczytać na wspaniałej stronie internetowej, która pisze o sztuce w niezwykle interesujący sposób: Niezła Sztuka.

Znaczna kolekcja dzieł norweskiego malarza i grafika ekspresjonistycznego, Edvarda Muncha, została przekazana Harvard Art Museums przez kolekcjonerów i wieloletnich mecenasów tej instytucji – Lynn Straus oraz jej męża, Philipa Straus. 

Philip Straus ukończył tę renomowaną uczelnię w 1937 roku.

Dzięki tej darowiźnie Harvard Art Museums posiada obecnie jedną z największych i najważniejszych kolekcji dzieł Edvarda Muncha w Stanach Zjednoczonych.

Lynn i Philip Straus regularnie przekazywali dzieła sztuki do Harvard Art Museums już od lat 80. XX wieku. W latach 90. wsparli finansowo renowację tej instytucji, a także sfinansowali centrum konserwacji oraz stypendium konserwatorskie. Byli najhojniejszymi dobroczyńcami  Harvard Art Museums.

Obecna wystawa muzealna, zatytułowana  Edvard Munch: Od strony technicznej (Edvard Munch: Technically Speaking) prezentuje wiele dzieł  podarowane w ostatnich latach przez Lynn i Philipa Straus.

Wystawa prezentuje kilka litografii z serii Madonna – powstałych na podstawie obrazu olejnego na płótnie, który Edvard Munch ukończył w 1894 roku. Obraz ten, pierwotnie zatytułowany był Kochająca kobieta / Loving Woman.

Modelką do tego dzieła była jego przyjaciółka, Dagny Juel Przybyszewska. Piękna Dagny była dla Muncha ucieleśnieniem ideału kobiecości  i chciał on przedstawić na tym obrazie jej piękno i doskonałość.

Dagny Juel, pochodząca z Norwegii, była kobietą utalentowaną artystycznie — i nieco ekscentryczną; pisała, grała na fortepianie oraz promowała sztukę skandynawską w Niemczech i Polsce.

W Berlinie, gdzie pojechała by studiować grę na fortepianie, Dagny trafiła do kręgu bohemy/cyganerii, do którego należeli między innymi Edvard Munch, August Strindberg i Stanisław Przybyszewski. Mężczyźni ci – w ostatniej dekadzie XIX wieku – tworzyli grupę skupioną wokół lokalu Czarne Prosię.

Dagny Juel poślubiła polskiego pisarza Stanisława Przybyszewskiego. Przed tragiczną śmiercią w 1901 roku – w wieku zaledwie 34 lat (została zabita przez wielbiciela, który następnie odebrał sobie życie) – opublikowała kilka sztuk teatralnych, przekładów oraz opowiadań.

Niezwykłe życie i osobowość Dagny inspirowały wielu artystów tamtej epoki, zafascynowanych jej postacią – odnaleźć ją można na obrazach Edvarda Muncha, w sztukach Augusta Strindberga oraz w dramatach i wierszach Stanisława Przybyszewskiego...a także w twórczości wielu innych współczesnych jej artystów.

Modelka berlińska (Berlin Model), 1895  - obraz ten wydaje się być niedokończony.

Nie wiadomo, kto pozował do tego obrazu. Nie jest jednak wykluczone, że jest to ta sama kobieta, która pojawia się na litografiach z serii Madonna – co oznaczałoby, że jest nią Dagny Juel Przybyszewska.

Seria litografii Madonna eksponowana jest w muzeum w bezpośrednim sąsiedztwie obrazu Modelka berlińska.

Poniżej znajdują się dwie wersje litografii Wampir II, datowane na lata 1895 i 1902 

Edvard Munch pierwotnie zatytułował ten obraz Miłość i ból (Love and Pain). Obraz przedstawia rudowłosą kobietę obejmującą mężczyznę, i kobieta całuje mężczyznę w szyję.

Tytuł Wampir został po raz pierwszy nadany obrazowi przez przyjaciela Muncha – pisarza i krytyka Stanisława Przybyszewskiego. 

Przedstawiona na tym obrazie rudowłosa kobieta pozostaje nieznana – choć niektórzy badacze utożsamiają tę postać z Emilie „Milly” Thaulow, pierwszą miłością Muncha, bądź z Dagny Juel.

Wampir to jeden z najsłynniejszych motywów w twórczości Edvarda Muncha. 

W 2008 roku, podczas aukcji w domu Sotheby’s, wersja obrazu z 1894 roku została sprzedana za 38,2 miliona dolarów (24,3 miliona funtów), ustanawiając tym samym światowy rekord aukcyjny dla dzieła Muncha.

Drzeworyt Melancholia II, (Melancholy II), 1898

Dym z pociągu, (Train Smoke), 1910

W 1900 roku Munch namalował pierwszą wersję tej kompozycji, przedstawiającej przejeżdżający pociąg, który w leśnym krajobrazie na skraju fiordu Kristiania (obecnie Oslo) pozostawia za sobą kłęby dymu. 

Dwoje ludzi (Samotni), (Two Human Beings (The Lonely Ones))

Seria ta powstawała na przestrzeni ponad czterdziestu lat; pojawia się w niej powracający motyw mężczyzny i kobiety stojących na brzegu morza. Postacie te zwrócone są twarzami ku morzu i stoją obok siebie, lecz sprawiają wrażenie oddzielonych od siebie.

Dwoje ludzi (Samotni) pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych motywów w twórczości artysty. Munch po raz pierwszy namalował ten motyw w 1892 roku.

Obraz Dwoje ludzi (Samotni), 1906–1908

Obraz Dwoje ludzi (Samotni),  ok. 1935 - Ta wersja powstała pod koniec życia Muncha, to ostatnia wersja tego motywu.

Drzeworyt Dwie kobiety na brzegu, (Two Women on the Shore), 1898.

Ta grafika jest zbliżona do dzieła Dwoje ludzi (Samotni). 

Drzeworyt W stronę lasu II (Towards the Forest II), 1915

Drzeworyt i litografia Dziewczęta na moście, ( The Girls on the Bridge), 1918

Kompozycja, do której Munch wielokrotnie powracał. Przedstawia ona kilka motywów pojawiających się również na innych jego rycinach i obrazach: most znikający w tle, bujną roślinność oraz grupę anonimowych postaci, wśród których wyróżnia się młoda kobieta. 

Młoda kobieta na plaży (Young Woman on the Beach), 1896

Drzeworyt Światło księżyca I, 1896

Koncert skrzypcowy (Violin Concert), 1903.
Grafika ta przedstawia występ duńskiej pianistki Isabelli Belli Edwards oraz brytyjskiej skrzypaczki Evy Mudocci (z domu Evangeline Murdock) – słynnego duetu muzycznego, który koncertował w całej Europie. W twórczości Muncha grafika ta stanowi jedno z nielicznych przedstawień kobiet niezwiązanych z artystą.

Edwards i Mudocci ukazane są jako profesjonalistki, a ich talent jest na pierwszy plan.

Obraz Inger w czerwonej sukience (Inger in a Red Dress), 1894.
Ten portret przedstawia fotografkę Inger Marie Munch, najmłodszą siostrę Edvarda Muncha. 

Zima w Kragerø, (Winter in Kragerø), 1915

Munch stworzył to dzieło podczas pobytu w Kragerø – niewielkim miasteczku nadmorskim w południowej Norwegii. 

Stary rybak na ośnieżonym wybrzeżu, (Old Fisherman on Snow-Covered Coast) 1910–1911.

Obraz ten ukazuje przejście, mieliznę  w Kragerø podobnie jak na poprzednim obrazie Zima w Kragerø. Tutaj jednak w skalistym krajobrazie dominuje brodata postać, w której rozpoznać można miejscowego rybaka, Børrego Eriksena.

Obraz Zimowa noc (Winter Night), ok. 1919 

Informacja z wystawy

Strona internetowa Harvard Art Museum

NiezlaSztuka.net